افزایش سرمایه

یکی از عوامل مهم تأثیرگذار بر قیمت سهام شرکت‌های حاضر در بازار مالی، افزایش سرمایه و جزئیات مرتبط با آن است. سرمایه هر شرکت عبارت است، از مجموع آورده مؤسسان و سرمایه‌گذاران اولیه که در هنگام تأسیس واحد تجاری، در مراجع قانونی و اظهارنامه ثبت شرکت عنوان می‌شود. مطمئناً میزان سرمایه شرکت‌ها به واسطه انجام فعالیت‌های اقتصادی دچار تغییراتی خواهد شد که مدیران شرکت پس از گذشت دوره زمانی معقولی، دارایی شرکت را در قالب افزایش یا کاهش سرمایه به‌روزرسانی می‌کنند.

به زبان ساده، افزایش سرمایه اسمی ثبت شده شرکت، «افزایش سرمایه» نام دارد که این مقوله در شرکت‌های سهامی، به دو شیوه افزایش تعداد سهام منتشرشده شرکت یا بالا بردن قیمت اسمی سهام انجام می‌شود. افزایش سرمایه معمولاً به دو هدف اصلی تأمین مالی و اصلاح ساختار سهام شرکت‌ها صورت می‌گیرد. در واقع مسیر اصلی تأمین وجوه مورد نیاز گسترش حوزه فعالیت و شروع پروژه‌های جدید شرکت‌های سهامی، افزایش سرمایه است.

تصمیمات اتخاذ شده در مجامع عمومی صرفاً شامل حال افرادی است که در روز برگزاری مجمع، سهام‌دار شرکت باشند. افزایش سرمایه نیز از این قاعده مستثنی نیست و در عین حال، یکی از مهم‌ترین دلایل برگزاری مجامع عمومی شرکت‌ها است. به عبارت دیگر، اگر به مشارکت در فرآیند افزایش سرمایه شرکت تمایل دارید، باید پیش از بسته شدن نماد، اقدام به خرید سهام کنید.

بر اساس قانون تجارت، هیئت مدیره شرکت‌ها موظفند پیش از برگزاری مجامع عمومی اطلاع‌رسانی کنند. در این مورد، با توجه به انتشار آخرین اخبار و اطلاعیه‌های مربوط به اخذ مجوز افزایش سرمایه و تاریخ برگزاری مجمع عمومی فوق‌العاده از طریق سامانه کدال، اطلاع‌رسانی عمومی برای تمام سهامداران صورت می‌پذیرد.

افزایش سرمایه شرکت‌های پذیرفته شده در بازار سهام، مراحل مختلفی دارد که به شرح زیر است:

  • تصویب افزایش سرمایه در هیئت مدیره شرکت
  • تأیید مفاد افزایش سرمایه توسط حسابرس و بازرس قانونی
  • تأیید سازمان بورس و انتشار اطلاعیه مجوز افزایش سرمایه در سامانه کدال
  • تعیین تاریخ و انتشار آگهی دعوت به مجمع عمومی فوق العاده
  • انتشار تصمیمات مربوط به مجمع عمومی فوق العاده
  • آگهی ثبت افزایش سرمایه

توجه داشته باشید، که این مراحل، فرآیند کلی تصویب افزایش سرمایه بوده و ممکن است هر کدام از روش‌های افزایش سرمایه بر اساس ماهیت خود، دارای جزئیات دیگری نیز باشند. برای کسب اطلاعات دقیق در این زمینه، باید به آگهی افزایش سرمایه در سامانه کدال مراجعه فرمایید.

افزایش سرمایه شرکت‌ها در بازار سهام از طریق چهار روش کلی انجام می‌شود که در این بخش، به تشریح آن‌ها می‌پردازیم.

  • افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی

هر واحد تجاری انواع متمایزی از دارایی‌ها را در ترکیب سرمایه خود دارد که بر اساس ماهیت به دسته‌های اصلی جاری، ثابت (غیر جاری)، مشهود و نامشهود تقسیم می‌شوند. ارزش این دارایی‌ها در طول زمان ثابت نیست و در شرایط عموماً تورمی کشور افزایش می‌یابد. در صورتی که افزایش سرمایه یک شرکت از طریق تجدید ارزیابی دارایی‌های ثابت مشهود نظیر املاک یا ماشین‌آلات صورت بگیرد، این فرآیند را افزایش سرمایه از محل تجدید ارزیابی دارایی می‌نامند.

همان‌طور که ملاحظه می‌کنید، در این روش سرمایه‌ای وارد شرکت نشده و صرفاً عملیات حسابداری در ترازنامه انجام می‌شود؛ که بیشتر مناسب شرکت‌های زیان‌ده یا در آستانه ورشکستگی است. تجدید ارزیابی دارایی‌های شرکت، تغییری در دارایی سرمایه‌گذاران ایجاد نمی‌کند، زیرا متناسب با افزایش تعداد سهام (در قالب سهام جایزه به پرتفوی سهامداران اضافه می‌شود)، قیمت هر برگه سهم در بازار کاهش می‌یابد. فرمول محاسبه قیمت سهم پس از افزایش سرمایه به روش تجدید دارایی، به شرح ذیل است:

  • افزایش سرمایه از محل سود انباشته

تمام شرکت‌ها در صورت داشتن عواید، باید بخشی از سود سالانه تقسیم نشده خود را در حسابی تحت عنوان «سود انباشته» نگهداری کنند. در صورتی که سود انباشته به مبالغ قابل توجهی برسد، تأمین منایع مالی مورد نیاز شرکت از این طریق امکان‌پذیر است. همانند روش تجدید دارایی، به واسطه تغذیه مالی از محل سود انباشته عملاً نقدینگی جدید وارد شرکت نمی‌شود و به همان روش فوق، سهام جایزه به سرمایه‌گذاران تعلق خواهد گرفت. وضعیت دارایی سهام‌داران و فرمول محاسبه قیمت سهام نیز، مشابه روش قبلی است.

  • افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال شده

اجرای طرح‌های توسعه‌ای در برخی شرکت‌ها، نیازمند دریافت مستقیم نقدینگی است. اخذ وام بانکی و تأمین مالی از طریق سرمایه‌گذاران، دو روش معمول انجام این کار است. شیوه اول به دلایلی نظیر پرداخت بهره، تأمین ضمانت و طولانی بودن فرآیندهای بانکی، معمولاً مطلوب تیم مدیریتی شرکت‌ها نیست؛ اما تأمین سرمایه از طریق بازار مالی به دلیل عدم وجود مشکلات مذکور، روش بسیار مناسبی ارزیابی می‌شود. به عبارت ساده‌تر، شرکت‌ها از طریق دریافت وجه بابت صدور برگه سهام جدید، منابع مالی مورد نیاز خود را فراهم می‌کنند. در روش افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، سهام‌داران فعلی شرکت در اولویت قرار دارند.

در این فرآیند هر کدام از صاحبان سهام، متناسب با میزان افزایش سرمایه اوراقی تحت عنوان «حق‌تقدم» دریافت می‌کنند و پس از پرداخت قیمت اسمی هر برگه سهم که معادل 100 تومان است، حق‌تقدم‌ها به سهام اصلی تبدیل شده و در پرتفوی سرمایه‌گذاران قرار می‌گیرد. لازم به ذکر است که حق‌تقدم مربوط به هر سهم با اضافه شدن حرف «ح» به انتهای نماد اصلی، به صورت یک نماد منفرد در بازار سهام ایجاد می‌شود و طی یک بازه 2 ماهه، بر اساس عرضه و تقاضای بازار خرید و فروش می‌شود. کلیه سهام‌داران می‌توانند به سه روش زیر از حق‌تقدم استفاده کنند:

  • پرداخت بهای اسمی و تبدیل شدن به سهام اصلی
  • فروش اوراق حق‌تقدم بر اساس قیمت بازار
  • عدم استفاده از اوراق حق‌تقدم!

در این مورد پس از پایان مهلت پذیره‌نویسی 2 ماهه، شرکت اقدام به فروش حق‌تقدم‌های سهام‌داران می‌کند و مبلغ خالص حاصل از فروش را به حساب آن‌ها واریز می‌کند.

در مورد مطالبات حال شده توجه داشته باشید که گاهاً برخی از سهامداران مبالغی از شرکت طلبکار هستند. در این‌گونه مواقع، صاحبان سهام مذکور در عوض واریز وجه نقد به شرکت، مطالبات خود را جایگزین نموده و بدون واریز وجه سهام جدید به آن‌ها تعلق می‌گیرد. با توجه به اینکه مورد اخیر بسیار مرسوم نیست، شرکت‌ها تسویه مطالبات سهامداران را به همراه روش آورده نقدی انجام می‌دهند. قیمت سهم و حق‌تقدم آن پس از بازگشایی، به روش زیر محاسبه می‌شود:

آورده سهامداران به ازای هر سهم – قیمت جدید هر سهم = قیمت هر برگه حق‌تقدم

  • افزایش سرمایه از محل صرف سهام (سلب حق‌تقدم)

در این روش نیز افزایش سرمایه به واسطه آورده نقدی سرمایه‌گذاران انجام می‌شود. با این تفاوت که سهام جدید از طریق پذیره‌نویسی با قیمتی بیش از قیمت اسمی سهم (100 تومان) به فروش می‌رسد. قیمت مورد مطالبه برای فروش سهام، مبلغی فی‌مابین قیمت اسمی و بازاری سهام است که به منظور جذابیت سرمایه‌گذاری، معمولاً کمتر از قیمت تابلویی سهم است. اختلاف قیمت فروش و اسمی سهام که اصطلاحاً «صرف سهام» نامیده دارد، بر اساس سیاست‌های شرکت به 3 روش مورد استفاده قرار می‌گیرد:

  • انتقال به حساب اندوخته شرکت
  • تقسیم نقدی میان سهامداران قبلی
  • اختصاص معادل سهام به سهامداران قبلی

لازم به ذکر است که افزایش سرمایه از محل صرف سهام به دو شیوه صدور حق‌تقدم یا سلب حق‌تقدم از سهامداران قبلی، قابل انجام است. فرمول محاسبات قیمت سهام و حق‌تقدم نیز، از روش قبل پیروی می‌کند زیرا منبع افزایش سرمایه آورده نقدی سهامداران (جدید) است.

هرگونه اقدام قانونی که منجر به گسترش حوزه فعالیت‌های شرکت و بالطبع افزایش سوددهی آن شود، از لحاظ تجاری اتفاق مثبتی ارزیابی می‌شود. اظهار نظر در مورد افزایش سرمایه نیز از همین قاعده پیروی می‌کند؛ اما تعیین بهترین روش افزایش سرمایه به شرایط و ساختار هر شرکت بستگی دارد. در واقع ممکن است اجرای یک روش افزایش سرمایه مشابه در دو شرکت، تأثیرات متفاوتی داشته باشد.

به طور کلی، افزایش سرمایه از محل تجدید دارایی یا سود انباشته برای شرکت‌هایی که در وضعیت مناسبی قرار ندارند، مثبت ارزیابی می‌شود. شرکت‌هایی که به منظور اجرای پروژه‌های جدید نیازمند تزریق نقدینگی جدید هستند، افزایش سرمایه از طریق آورده نقدی کارایی بیشتری داشته و قدرت مانور واحد تجاری را افزایش می‌دهد. هم‌چنین باید به این نکته توجه داشت، که افزایش سرمایه معمولاً از نگاه سهامداران بلندمدت مثبت تلقی می‌شود. با جمع‌بندی توضیحات فوق به این نتیجه می‌رسیم که هر کدام از روش‌های افزایش سرمایه بسته به شرایط شرکت ارزیابی شده و در این زمینه، بهترین یا بدترین نداریم!